Visie

 

Toekomst

 

In deze tekst zetten wij uiteen welke toekomst wij zien voor de barakken van voormalig vliegveld Valkenburg langs de Wassenaarseweg. MakenBewaren is een project van de stichting Maartse Buien. De stichting maakt projecten die ecologie, gebruik en geschiedenis van een landschap verbinden. MakenBewaren is een burgerinitiatief. We hebben ons terdege verdiept in belangen van belanghebbenden maar we zijn onafhankelijk.

 

We zien een parkachtig terrein waar recreanten ontspannen of meewerken, waar ambachten en cultuur overal zichtbaar zijn, waar natuur en mensen samen elkaar kracht geven, waar toekomstige generaties mee verder kunnen.

 

We noemen het geheel van gebouwen en terrein Buurschap Berkhey. Een buurschap is een nederzetting die is gebaseerd op samenhorigheid en zorg dragen voor een gebied.

 

De omstandigheden ter plekke zijn bijzonder: er zijn hoge natuurwaarden; het is waterwingebied, de gebouwen zijn monumenten vanwege de ensemblewaarde en ze hebben een plek in vele harten.

 

De ideale transitie naar een nieuw tijdperk van de plek moet zijn gericht op samenhang daartussen. De activiteiten die er plaats gaan vinden moeten die waarden respecteren of versterken. Dus standaardoplossingen zijn hier niet. De lat ligt hoog: we zullen pioniers zijn en er is een speciaal element vereist om hier te kunnen vertoeven.

 

Wat nodig is, is lef en liefde

 

Onze organisatie is als een rhizoom: een wijd vertakt wortelstelsel dat overal tegelijk naartoe groeit en op onverwachte plekken opbloeit. Het is daardoor sterk. Er zijn zeer uiteenlopende activiteiten maar er is steeds het motto dat op de scheepsbel van de kapel staat gegraveerd:

Non Clamor sed Amor sonat in Aure Dei:
Niet het Rumoer maar de Liefde klinkt in het Oor van God.

De liefde voor deze plek is de gemeenschappelijke drijfveer van de deelnemers. Ze hebben hart voor de zaak. Naast het eigen bedrijf of woning wil ieder de verantwoordelijkheid dragen voor dit gebied en het welslagen van de Buurschap.

 

Ieder heeft iets over het geheel zoals tijd of draagt bij aan een gezamenlijke voorziening. Zij werken er in hun eigen onderneming en tegelijk ontwikkelen ze samen een ecologisch, cultuurminnend woon- en werkpark dat waar mogelijk openstaat voor bezoekers en een maatschappelijke functie vervult.

 

Teaming with nature*

 

‘Teaming’ met een a is samenwerken met natuur en teeming met een e is wemelend van natuur.

 

In de Buurschap gaan we voorbij duurzaam. Natuurlijk worden de barakken verbouwd met cradle-to-cradle principes, zonder giftige stoffen en volledig recyclebaar in de technologische en de biologische cyclus. Maar dat is nog maar een begin. Door de barakken, de omgeving en de mensen die ze gebruiken, deel van het lokale ecosysteem te maken, hebben ze niet een zo klein mogelijke ecologische voetafdruk maar dragen ze bij aan ecologische groei en hebben dus een grote positieve ecologische voetafdruk.

Ze maken water schoon, ze vergroten het voedselweb, ze vergroten de biodiversiteit, ze verrijken de bodem, ze creëren inkomsten, ze maken mensen gelukkig en maken het landschap mooier.

Ecosysteem-processen worden actief benut en geoptimaliseerd. Zo wordt samen met deze processen naar voortdurende ecologische en sociaal-economische groei toegewerkt. Het is een natuurinclusieve samenleving die toewerkt naar zelfvoorziening in voedsel en energie. En alle gebruikers onderschrijven deze aanpak en bezoekers kunnen hier leren hoe dat werkt.

Zo is de Buurschap voor het Natura-2000 duingebied de ideale buur. De bescherming van de bodem vanwege de waterwinning past ook naadloos in deze opzet.

 

*Deze titel is bedacht door Jos Willems, hij ontwikkelt en ontwerpt vitale landschappen in theorie, strategie en praktijk, www.jwlp.nl

 

Duurzame technieken en samenwerking

 

Buurschap Berkhey is energieneutraal of zelfs energie-positief en zelfvoorzienend. Het gebruiken van warmtecollectoren, zonnepanelen en warmtewisselaars ligt voor de hand. Ook een low-tech benadering past bij de opzet. Onder meer door gebruikt materiaal toe te passen bij de verbouwingen. En door bijvoorbeeld in werkplaatsen genoegen te nemen met lagere temperatuur. Low-tech oplossingen zijn vaak arbeidsintensief en dat is prima als er genoeg mensen bij betrokken zijn.

 

In de Buurschap zijn gezamenlijke voorzieningen. Door dingen gezamenlijk aan te pakken worden ze duurzamer, beter betaalbaar en bovendien kunnen ze knelpunten oplossen.
Zo kan bijvoorbeeld aan de oostkant van de weg gewonnen aardwarmte worden gebruikt aan de westkant. Die heeft dan een schone warmtevoorziening zonder stikstofuitstoot en past daarmee weer beter bij het Natura-2000 gebied ernaast.

 

Lokale economie, nieuwe economie en speciaal werk

 

De Buurschap bevat uiteindelijk een scala aan banen: in ambachtelijke en culturele werkplaatsen, in horeca, in dag- en verblijfsrecreatie, in tuinbouw, in zorg enzovoort.

 

Deze bedrijven werken maatschappelijk verantwoord en er is animo voor de nieuwe economie. Hier vind je zaken zoals het delen van machines en ruimte; schoolklassen over de werkvloer of het betrekken van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Er is al een plan voor een herberg op die leest geschoeid: gasten krijgen onderdak bij mensen met een rugzakje. En een jeugdzorg organisatie maakt er een leerwerkplaats voor jongeren die weglopen uit regulier onderwijs. Die werkplaats is aanvankelijk de centrale plek in de verbouwingen.

 

Onze bedrijven verbinden zich met producten zoals peen, asperge en duinaardappels vanwege de lokale identiteit en de wens om voedselkilometers te beperken. Duinwater heeft directe toepassingen in bijvoorbeeld een bier- en waterbar en een wellness.

 

De lokale geschiedenis van de Limes, de Atlantik Wall, het Marine Vliegkamp, de bloementeelt krijgen zichtbaarheid in museale gebouwen en er is ruimte voor natuureducatie.

 

Buurschap Berkhey draagt bij aan de lokale identiteit en economie met werkgelegenheid, ambachten, producten, zorg, voedsel, vertier, cultuur, ontspanning, educatie en nieuwe natuur. Met de plek creëren we lokale waarden met allure die ver reikt.

 

Bezoekers

 

Buurschap Berkhey vervult een functie voor burgers in de wijde omtrek want het is tegelijk een park.

 

Als bezoeker kun je er rondstruinen en kijken naar wat er geteeld of gemaakt wordt in en bij de bedrijven of wat er verbouwd wordt aan de barakken. Je kunt meewerken als vrijwilliger of een workshop volgen of je doet er een deel van je opleiding in een stage of leerwerktraject of je gaat daar naar je vereniging.

 

Voor de huidige en vooral de toekomstige woonwijken is de Buurschap dè plek voor kinderopvang en educatief of kunstzinnig vermaak. Verder kun je er groente en fruit komen plukken of kopen in de landwinkels of het voor je laten opdienen in een van de restaurants.

 

We creëren hierdoor waarde die zich niet in geld laat uitdrukken.

Landschap en gebouwen

 

De Buurschap Berkhey is een openluchtmuseum. Want zowel de gebouwen als wat zich er afspeelt zijn een vorm van cultuur. En er zijn kunstwerken opgesteld. Cultuur en natuur zijn gelijkwaardig en lopen door elkaar, dus zonder bordjes en hekjes. Vernuftige combinaties. Je weet niet waar het ene begint en het andere ophoudt. “Is dat een duin of een ondergrondse woning?”

 

“Zie ik nou een tankval of een beeldhouwwerk tussen die struiken?”

 

De barakken zijn gemeentelijk monument. Verbouwplannen moeten worden gemaakt met een architect en voorgelegd aan de monumentencommissie. Er kunnen aanpassingen gedaan worden maar terughoudend en het oorspronkelijke gebouw blijft duidelijk afgetekend.

 

Op enkele plekken wordt het restaureren een bezienswaardigheid op zich, waarin gelegenheid is voor scholing, vrijwilligers, therapeutische dagbesteding en bouwexperiment.

lint

De originele namen Catalinapad, de Marokrabanglaan en het Neptuneplein zijn weer terug op de originele weggetjes en paden. Al dan niet geplaveid.

 

Behalve de Wassenaarseweg. Als het aan ons ligt is die weg. Nou vooruit: hij is van zand.

 

Bestuur en ballotage

 

De Buurschap heeft een rechtsvorm nodig. De ideale rechtsvorm lijkt nu een coöperatieve vereniging met sociocratische besluitvorming. Dat betekent dat besluiten worden genomen op basis van consent. Dus als er geen overwegende beargumenteerde bezwaren zijn. Ieder is gelijkwaardig en moet wel standpunten onderbouwen. Er zijn goede voorbeelden van deze vorm ook in het bedrijfsleven.

 

Om te beginnen in een barak of op het terrein eromheen is eerst een planomschrijving nodig om te beoordelen of je activiteiten passen vanwege de gevoeligheden van het gebied.

 

Uiteindelijk krijg je als deelnemer twee pacht- of huurcontracten: met de coöperatieve vereniging vanwege de interne afspraken en met de eigenaar van de gebouwen en/of de grond.

 

Dit wordt nog verder uitgewerkt omdat het op dit moment onduidelijk is welke gronden verkocht gaan worden en onder welke voorwaarden.

 

De rechtspersoon van de Buurschap werkt als poortwachter en biedt zo de kans om te kunnen sturen op de populatie van gebruikers. De Buurschap is niet de bezitter van de gebouwen en het terrein. Maar de Buurschap is wel het aanspreekpunt van de eigenaar die daarmee een overkoepelend kader kan blijven stellen. Bijvoorbeeld om de voorwaarden van het grondwaterbeschermingsgebied te handhaven.

 
Buurschap Berkhey is bevolkt door bedrijven, bewoners en vrijwilligers die een verbintenis aangegaan zijn met dit plan. Ze onderschrijven de doelstelling gevoelsmatig en leggen het vast in een juridische overeenkomst .

 
De Berkheyers moeten dus eerst de handen op elkaar en daarna de handen uit de mouwen steken.

 

Financieel-economisch

 

De waarde van dit gebied kan zowel met als zonder klinkende munt ten goede komen aan de publieke zaak.

 
In een scenario van verkoop zou geld vloeien naar de staatskas (via de panden van RVB) of naar de aandeelhouders van Dunea en dat zijn de aangesloten gemeenten van Dunea. In beide gevallen toch ‘iets publieks’.

 
En de verkoop zou gepaard moeten gaan met voorwaarden en handhaving daarvan vanwege de gevoelige omgeving en de alom gewaardeerde samenhang van gebouwen en terrein.

 
Het scenario van Buurschap Berkhey richt zich direct op de intrinsieke en maatschappelijke waarden van de locatie en biedt de oplossing voor het complexe vraagstuk.

 
Eigenaar of erfpachter van de opstallen is een woningcorporatie zonder winstoogmerk of beter nog: een ideële geldschieter. Inkomsten uit huur zijn ter aflossing van de financiering, exploitatie en onderhoud, niet voor winst van de geldschieter.

 

Leiden, november 2016